Η καθημερινότητα αποδεικνύει ότι βαθιά ριζωμένα στερεότυπα, που συχνά μεταλλάσσονται σε ρατσισμό, απαιτούν πολλή δουλειά για να αλλάξουν. Κάποια βιβλία επωμίζονται με επιτυχία αυτόν τον στόχο.
Η Αγγελική Δαρλάση αφηγείται μια ιστορία για τη διαφορετικότητα. Αλλά και για το τίμημα που πληρώνουν όσοι είναι διαφορετικοί. «Εκείνο το καλοκαίρι, μαζί με τους πλανόδιους και το λούνα παρκ τους, ήρθε η Άλη». Κι αν στην περιφέρεια της αφήγησης βρίσκεται η ιστορία της γενοκτονίας των Ρομά, το «ξεχασμένο Ολοκαύτωμα», στο προσκήνιο βρίσκεται η καθημερινότητα όπου το διαφορετικό (γυναίκες, πρόσφυγες, Ρομά, LGBTQ) στοχοποιείται και -κυριολεκτικά- εξοντώνεται.
Η Δαρλάση στήνει μια ιστορία όπου κάθε λέξη έχει τη δική της σημειολογία. Η Άλη (με το όνομα της οποίας η συγγραφέας «παίζει») είναι μια Άλλη. Ένα παιδί που, εξαιτίας της διαφορετικότητά της, βιώνει την απόρριψη και τον ρατσισμό. Όμως τα ρούχα, τα μαλλιά, το ότι περπατά ξυπόλητη την καθιστούν πραγματικά διαφορετική;
Σ’ αυτή την πόλη, «τη μουντή, ανόητη και άκαρδη», η Άλη θα γίνει το εξιλαστήριο θύμα. Οι γονείς -εκείνοι δηλαδή που λειτουργούν ως πρότυπο, που καλλιεργούν αξιακούς κώδικες και αντιλήψεις- θα μετατρέψουν τα παιδιά τους σε θύματα των δικών τους στερεοτύπων και προκαταλήψεων. Στην αρχή θα τους «διδάξουν» το φόβο προς την Άλ(λ)η, που σταδιακά θα γίνει μίσος. Και το πράσινο μαντίλι, που τους δίνουν να της φορέσουν, θα γίνει βρόχος. Γιατί «κανείς από τους μεγάλους δεν είπε ότι με τους ανθρώπους δεν παίζεις – όχι τουλάχιστον με αυτό τον τρόπο».
Η Δαρλάση διεισδύει στην ουσία: τα παιδιά είναι ευάλωτα και επιρρεπή στις ορατές και αόρατες ταμπέλες που με ευκολία αποδίδονται στους ανθρώπους. Την ίδια στιγμή, όμως, δείχνει ότι τα παιδιά είναι η μόνη ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Η Άλη θα κάνει τα παιδιά να δουν με άλλα μάτια την πραγματικότητα. Αυτά θα είναι τα δικά της «μάγια».
Χάρη στο τραγούδι της, το λούνα παρκ θα ξαναγίνει σύμβολο χαράς και ξεγνοιασιάς και το ψωριάρικο, σαραβαλιασμένο άλογο θα τους ταξιδέψει σε ταξίδια ονειρικά. Με το ευφάνταστο τέχνασμα του πονεμένου τραγουδιού τής Άλη (που είναι ο εθνικός ύμνος των Ρομά) η συγγραφέας θα θυμίσει και τη σημασία τής ιστορικής μνήμης: υπάρχει για να αποκαθιστά την αλήθεια, να αποκαλύπτει την αξία της κριτικής σκέψης, της δικαιοσύνης, της ενσυναίσθησης, δηλαδή της ανθρωπιάς.
Εξάλλου, κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός θα πει η συγγραφέας διά στόματος του αφηγητή, που είναι «το πιο συνηθισμένο παιδί» στην πόλη και που οι φίλοι του δεν έχουν ονόματα, αλλά επίθετα (ο πιο ξανθός, ο πιο ανασφαλής, ο επιπόλαιος…) που υπονοούν τη διαφορετικότητά τους, δηλαδή τη μοναδικότητά τους.
Η εικονογράφηση του Β. Κουτσογιάννη είναι εντυπωσιακή. Η εικόνα του μαντιλιού συνιστά ιστορία μέσα στην ιστορία. Η πυκνή αρχική του ύφανση με τα ευδιάκριτα τρίγωνα (ευθεία παραπομπή στη στοχοποίηση των Ρομά) σιγά – σιγά διαλύεται, όπως ο φόβος και το μίσος προς την Άλη.
Αν η Αρέντ μίλησε για την κοινοτοπία του κακού, η Δαρλάση μιλά για το μαγικό των ανθρώπων όταν δεν αντιμετωπίζουν «Από μακριά» το πρόβλημα. Γιατί, όπως λέει και η επιζήσασα Ρομά ζωφράφος C. Stojka, «αν ο κόσμος δεν αλλάξει τώρα, τότε εγώ είμαι ανίκανη να εξηγήσω γιατί επέζησα από το Άουσβιτς».
Info
Από μακριά
Συγγραφέας: Αγγελική Δαρλάση
Εικονογράφηση: Β. Κουτσογιάννης
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Ηλικία: από 7 ετών
Τιμή: 10,98 ευρώ
