Υπάρχουν εκθέσεις που τις βλέπεις και υπάρχουν εκθέσεις που σε «αιχμαλωτίζουν» να σταθείς λίγο περισσότερο απέναντι σε ένα έργο.
Η δουλειά της Βασιλικής Κοσκινιώτου στα Κύθηρα ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Το Kythera.News βρέθηκε στα εγκαίνια και είχε την ευκαιρία να περιηγηθεί στην έκθεση, να συζητήσει και, κυρίως, να σταθεί απέναντι στα έργα χωρίς βιασύνη.
Και αυτό που τελικά μένει είναι η αίσθηση μιας ζωγραφικής εξαιρετικά προσωπικής, η οποία δεν χρησιμοποιεί την ποίηση του Νίκου Καρούζου ως διακοσμητική αφορμή. Την επεξεργάζεται, την αποσυναρμολογεί και επιχειρεί να την ξανασυναρμολογήσει με τα δικά της μέσα: το χρώμα, τη γραμμή, το σχήμα, τη γραφή, την υλικότητα και την κίνηση.
Τέσσερις στίχοι – τέσσερις πίνακες
Ανάμεσα στα έργα που ξεχωρίσαμε βρίσκεται ένα ιδιαίτερο τετράπτυχο, βασισμένο σε τέσσερις στίχους του Νίκου Καρούζου:
«Με θάνατο στοχάσου με στην ερημοσύνη
Ουρανισκόφωνη χαρά και πίκρα χειλεόφωνη
Άμα πεθαίνεις έως πού πεθαίνεις;
Κεντρομόλος φεύγεις φυγόκεντρος έρχεσαι.»
Η ιστορία πίσω από αυτές τις λέξεις τους προσδίδει ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Το τετράστιχο υπαγορεύτηκε από τον Καρούζο στη σύντροφό του, Εύα Μπέη, στις 25 Αυγούστου 1990, λίγο περισσότερο από έναν μήνα πριν από τον θάνατό του, και συμπεριλήφθηκε αργότερα στη μεταθανάτια συλλογή Ευρέσεις από κυανό κοβάλτιο.
Η Κοσκινιώτου μετατρέπει κάθε στίχο σε ξεχωριστό εικαστικό πεδίο.
Δεν επιχειρεί, όμως, να μας υποδείξει «τι εννοούσε» ο ποιητής.
Και αυτή ίσως είναι μία από τις μεγαλύτερες αρετές της δουλειάς της.
Αφήνει την ποίηση να παραμείνει ανοιχτή και τη ζωγραφική να δημιουργήσει τη δική της παράλληλη αφήγηση.
Στους τέσσερις πίνακες συναντά κανείς σκοτεινά πεδία και φωτεινές εξάρσεις, μια σχεδόν αιωρούμενη γαλάζια μορφή, κυκλικές κινήσεις, γραμμές και τροχιές. Από την εσωστρέφεια του θανάτου και της ερημοσύνης μέχρι το αινιγματικό ερώτημα «Άμα πεθαίνεις έως πού πεθαίνεις;», η ζωγραφική ακολουθεί τον Καρούζο χωρίς να γίνεται υποτακτική στις λέξεις του.
Και στον τελευταίο πίνακα, το «Κεντρομόλος φεύγεις, φυγόκεντρος έρχεσαι» σχεδόν αποκτά κίνηση. Γραμμές και τροχιές περιστρέφονται γύρω από ένα κέντρο, απομακρύνονται και επιστρέφουν.
«Ο ποιητής είναι αμφίφλοξ»
Ένα ακόμη έργο που ξεχώρισε το Kythera.News είναι το «Αμφίφλοξ», εμπνευσμένο από τη χαρακτηριστική φράση του Νίκου Καρούζου: «Ο ποιητής είναι αμφίφλοξ».
Μια λέξη παράξενη, σχεδόν εκρηκτική. Το «αμφίφλοξ» παραπέμπει σε εκείνον που φλέγεται από παντού, που βρίσκεται μέσα στη φωτιά και την ένταση από όλες τις πλευρές.
Η Κοσκινιώτου μεταφέρει αυτή την ιδέα στον καμβά με έναν εξαιρετικά δυναμικό τρόπο. Βέλη διαφορετικών χρωμάτων κινούνται προς κάθε κατεύθυνση: πάνω και κάτω, προς το κέντρο και προς τα έξω. Κύκλοι, γραμμές και τροχιές τέμνονται, δημιουργώντας ένα πεδίο συνεχούς κίνησης.
Τίποτε δεν μοιάζει στατικό.
Ο ποιητής βρίσκεται, συμβολικά, μέσα σε αυτή τη δίνη: δέχεται τον κόσμο και ταυτόχρονα εκπέμπει προς αυτόν· συγκεντρώνει και διαχέει, καίγεται από όσα τον περιβάλλουν αλλά και από όσα ο ίδιος φέρει μέσα του.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η δύναμη του συγκεκριμένου έργου. Η Κοσκινιώτου δεν επιχειρεί να ζωγραφίσει τη φλόγα κυριολεκτικά. Ζωγραφίζει την έντασή της.
Μια έκθεση που αξίζει το χρόνο σας
Η δουλειά της Βασιλικής Κοσκινιώτου δεν εξαντλείται φυσικά στα έργα που επιλέξαμε να παρουσιάσουμε.
Αυτά είναι απλώς ορισμένα από εκείνα στα οποία εμείς σταθήκαμε περισσότερο.
Και ίσως αυτός να είναι ο καλύτερος τρόπος να προσεγγίσει κανείς την έκθεση: όχι αναζητώντας το «ωραιότερο» έργο, αλλά εκείνο που θα τον κάνει να σταματήσει.
Να κοιτάξει ξανά.
Να διαβάσει έναν στίχο.
Να επιστρέψει στον πίνακα.
Και κάπως έτσι, στα Κύθηρα, η ποίηση γίνεται ζωγραφική χωρίς να παύει να είναι ποίηση — και η ζωγραφική πλησιάζει τις λέξεις χωρίς να χάνει τη δική της φωνή.
Μια εξαιρετική δουλειά και, κυρίως, μια έκθεση που αξίζει να τη δει κανείς από κοντά.
