Μια ομιλία με έντονο πολιτικό περιεχόμενο, που ξεπέρασε κατά πολύ τον επετειακό χαρακτήρα της εκδήλωσης για την 28η Οκτωβρίου, πραγματοποίησε την Κυριακή 25 Οκτωβρίου ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής στο Πολεμικό Μουσείο, παρουσία του Αντώνη Σαμαρά.
Με επίκεντρο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ο Κώστας Καραμανλής διατύπωσε σοβαρές επιφυλάξεις για την αντίληψη ότι η διατήρηση ήρεμου κλίματος με την Άγκυρα μπορεί να εξασφαλίσει την προστασία των ελληνικών συμφερόντων. Παράλληλα, άσκησε κριτική στη στάση των δυτικών συμμάχων, προειδοποίησε για τις συνέπειες της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής και ανέδειξε τις κοινωνικές ανισότητες ως παράγοντα αποσταθεροποίησης των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.
Χωρίς να κατονομάσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο πρώην πρωθυπουργός διατύπωσε θέσεις που διαφοροποιούνται από πλευρές της κυβερνητικής εξωτερικής πολιτικής, δίνοντας ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στην παρέμβασή του.
«Κανένας δεν σέβεται όποιον δεν υπερασπίζεται τα δίκαιά του»
Κεντρικό σημείο της ομιλίας αποτέλεσε η ανάγκη υπεράσπισης των εθνικών δικαιωμάτων, ακόμη και όταν αυτή προκαλεί δυσφορία στους συμμάχους και εταίρους της χώρας.
Ο κ. Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε «επιτομή της υποτέλειας» την αντίληψη ότι η Ελλάδα πρέπει να αποφεύγει τις συνεχείς αντιρρήσεις και διαμαρτυρίες, προκειμένου να μη δυσαρεστεί ισχυρότερους συμμάχους.
«Κανένας δεν σέβεται όποιον δεν υπερασπίζεται τα δίκαια και τις αρχές του», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμά του.
Η τοποθέτηση αυτή αποτέλεσε μία από τις πλέον αιχμηρές αναφορές της ομιλίας, καθώς έθεσε ευθέως το ζήτημα της στάσης που οφείλει να τηρεί η ελληνική διπλωματία απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις και στις πιέσεις που ενδέχεται να ασκούνται από τρίτες χώρες.
Ελληνοτουρκικά: «Η Τουρκία θέλει να αλλάξει το καθεστώς στο Αιγαίο»
Ο πρώην πρωθυπουργός αμφισβήτησε την εκτίμηση ότι οι διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας μπορούν να επιλυθούν μέσα από μια γενικότερη πολιτική συνεννόησης.
Κατά τον ίδιο, η τουρκική πλευρά δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες διαφορές, αλλά επιδιώκει την αναθεώρηση του υφιστάμενου καθεστώτος στο Αιγαίο, αμφισβητώντας ακόμη και την ελληνική κυριαρχία σε νησιά.
Υπό αυτό το πρίσμα, υποστήριξε ότι όσοι αντιμετωπίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις ως ζητήματα που μπορούν να διευθετηθούν με αμοιβαίες υποχωρήσεις παρερμηνεύουν τις πραγματικές επιδιώξεις της Άγκυρας.
Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση προτάσσει τη συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου και τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας.
Ο κ. Καραμανλής δεν αμφισβήτησε την αξία της διπλωματίας ως μέσου άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Έθεσε, ωστόσο, το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να υπάρξει ουσιαστική συνεννόηση όταν η μία πλευρά εξακολουθεί, σύμφωνα με την εκτίμησή του, να αμφισβητεί θεμελιώδη κυριαρχικά δικαιώματα της άλλης.
Τουρκολιβυκό Μνημόνιο: Αρνητική εξέλιξη και προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο κ. Κώστας Καραμανλής στην κύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Παρότι επισήμανε ότι η συμφωνία δεν παράγει νομικά αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας, χαρακτήρισε την εξέλιξη αρνητική για τα εθνικά συμφέροντα, εκτιμώντας ότι αποτυπώνει την αυξανόμενη τουρκική επιρροή στην περιοχή και την προσπάθεια δημιουργίας νέων τετελεσμένων.
Συνέδεσε μάλιστα το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο με την ευρύτερη τουρκική στρατηγική αμφισβήτησης των θαλάσσιων δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει να επιβάλει την αντίληψη πως τα νησιά δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Στην ίδια κατεύθυνση ενέταξε το τουρκικό casus belli για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, τις αναφορές σε «γκρίζες ζώνες», τις απαιτήσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και τις τουρκικές εξαγγελίες για θαλάσσια πάρκα.
Κατά τον πρώην πρωθυπουργό, οι κινήσεις αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένες ενέργειες, αλλά στοιχεία ενός συνολικότερου σχεδιασμού για την ανατροπή του υφιστάμενου καθεστώτος στο Αιγαίο.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Καμία τουρκική άδεια
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, με αφορμή τις τουρκικές παρεμβάσεις στις έρευνες για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Ο κ. Κώστας Καραμανλής υποστήριξε ότι οποιαδήποτε διαδικασία θα μπορούσε να εκληφθεί ως αίτημα άδειας προς την Τουρκία, ακόμη και αν παρουσιαζόταν ως απλή ενημέρωση, θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο.
Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια αποδοχή θα έδινε στην Άγκυρα τη δυνατότητα να διεκδικεί λόγο ακόμη και για έργα υποδομής μεταξύ ελληνικών νησιών.
Η αναφορά αυτή συνδέεται άμεσα με τις δυσκολίες που έχουν παρουσιαστεί στην υλοποίηση του έργου και επαναφέρει το ερώτημα κατά πόσο οι τουρκικές αντιδράσεις επηρεάζουν στην πράξη την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων στην περιοχή.
Βολές κατά των δυτικών συμμάχων: «Επιτήδειοι ουδέτεροι»
Η κριτική του πρώην πρωθυπουργού δεν περιορίστηκε στην Τουρκία. Στο στόχαστρό του βρέθηκαν και οι δυτικοί σύμμαχοι, τους οποίους κατηγόρησε ότι συχνά τηρούν ίσες αποστάσεις απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Κατά τον Κώστα Καραμανλή, η Ελλάδα καλείται να στηρίζει αποφάσεις και στρατηγικές επιλογές των συμμάχων της, χωρίς να απολαμβάνει πάντοτε αντίστοιχη στήριξη όταν διακυβεύονται δικά της συμφέροντα.
Αναφέρθηκε στις σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα, στη στρατιωτική υποστήριξη της Ουκρανίας, στη Συμφωνία των Πρεσπών, στο Κοσσυφοπέδιο, στην αντιμετώπιση της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία, αλλά και στις γερμανικές πολεμικές αποζημιώσεις.
Παράλληλα, επέκρινε τις πιέσεις που, κατά την άποψή του, ασκούνται για την υιοθέτηση συγκεκριμένων κοινωνικών και πολιτισμικών αντιλήψεων από τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Διευκρίνισε πάντως ότι δεν αμφισβητεί τον ευρωπαϊκό και δυτικό προσανατολισμό της Ελλάδας. Αντίθετα, υποστήριξε ότι η συμμετοχή της χώρας στις δυτικές συμμαχίες πρέπει να συνοδεύεται από αμοιβαίο σεβασμό και έμπρακτη αλληλεγγύη.
Το μήνυμα ήταν ότι η συμμαχική ιδιότητα δεν μπορεί να συνεπάγεται μόνο υποχρεώσεις για την Ελλάδα, χωρίς αντίστοιχη αναγνώριση των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της.
Κοινωνικές ανισότητες, funds και κρίση εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη
Πέρα από τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του Κώστα Καραμανλή στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και στην κρίση που, όπως υποστήριξε, αντιμετωπίζει το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό κοινωνικό και πολιτικό μοντέλο.
Ο πρώην πρωθυπουργός περιέγραψε μια Ευρώπη στην οποία η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, το κοινωνικό κράτος περιορίζεται και ολοένα μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού αισθάνονται αποκλεισμένα από τις προοπτικές οικονομικής και κοινωνικής προόδου.
Έκανε ειδική αναφορά στους πολίτες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης στο τραπεζικό σύστημα, στις πιέσεις από τα funds, στα προβλήματα στέγασης και εργασίας, καθώς και στις ανισότητες στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και παιδείας.
Στην ίδια τοποθέτηση συμπεριέλαβε και την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη Δικαιοσύνη, συνδέοντας το συνολικό αίσθημα κοινωνικής αδικίας με τη σταδιακή απομάκρυνση των πολιτών από τους παραδοσιακούς πολιτικούς θεσμούς.
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στις ευρωπαϊκές πολιτικές και οικονομικές ελίτ, θεωρώντας ότι υποτιμούν τα πραγματικά αίτια της κοινωνικής δυσαρέσκειας.
Κατά τον Κώστα Καραμανλή, η μαζική απομάκρυνση ψηφοφόρων από τα παραδοσιακά κόμματα στη Γερμανία, στη Γαλλία και στη Βρετανία δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά μέσα από γενικές αναφορές στον λαϊκισμό ή στην άνοδο της ακροδεξιάς.
Αντίθετα, υποστήριξε ότι οι οικονομικές ανισότητες, η ανασφάλεια και η απώλεια κοινωνικών προοπτικών τροφοδοτούν μια βαθύτερη κρίση πολιτικής εκπροσώπησης.
Οι συγκεκριμένες αναφορές διεύρυναν το περιεχόμενο της παρέμβασής του, καθώς η κριτική του δεν αφορούσε πλέον μόνο τη διεθνή θέση της Ελλάδας, αλλά και το κοινωνικοοικονομικό μοντέλο που κυριαρχεί στην Ευρώπη.
Η παρουσία Σαμαρά και η πολιτική διάσταση της παρέμβασης
Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία λόγω της παρουσίας του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος έχει επανειλημμένα ασκήσει κριτική στην κυβερνητική εξωτερική πολιτική, ιδιαίτερα ως προς τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Οι δύο πρώην πρωθυπουργοί δεν έχουν ταυτόσημη πολιτική διαδρομή ούτε εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, οι δημόσιες τοποθετήσεις τους αναδεικνύουν κοινά σημεία προβληματισμού σχετικά με τις τουρκικές διεκδικήσεις και τα όρια της ελληνικής διπλωματικής προσέγγισης.
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση Μητσοτάκη υποστηρίζει ότι η διατήρηση του διαλόγου με την Τουρκία δεν συνεπάγεται παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, ενώ προβάλλει την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος και των διεθνών συμμαχιών ως βασικούς πυλώνες της εξωτερικής της πολιτικής.
Η παρέμβαση Καραμανλή, επομένως, αναδεικνύει μια ουσιαστική διαφωνία ως προς την αξιολόγηση της τουρκικής στρατηγικής και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής που ακολουθεί η Αθήνα.
