Με καθυστέρηση μεγαλύτερη του ενός έτους, αλλά με έναν ανάδοχο που δείχνει να διαθέτει πραγματική εξειδίκευση στο αντικείμενο, μπαίνει επιτέλους στην τελική ευθεία το έργο δημιουργίας αντιπυρικών ζωνών γύρω από οκτώ οικισμούς των Κυθήρων.

Η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Κυθήρων κατακύρωσε στις 31 Αυγούστου 2026 το έργο «Ενίσχυση πυροπροστασίας στον Δήμο Κυθήρων» στην εταιρεία ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΑΣΙΝΟΥ & ΣΙΑ Ε.Ε., η οποία προσέφερε έκπτωση 32%. Από τον αρχικό προϋπολογισμό των 67.308,69 ευρώ πλέον ΦΠΑ, η προσφορά του αναδόχου διαμορφώθηκε στα 46.488,02 ευρώ πλέον ΦΠΑ, ή 57.645,14 ευρώ συνολικά.

Πρόκειται αναμφίβολα για μια θετική εξέλιξη. Είναι όμως και μια εξέλιξη που επαναφέρει ένα δύσκολο ερώτημα: τι θα είχε συμβεί εάν το συγκεκριμένο έργο είχε ολοκληρωθεί όταν αρχικά αναμενόταν, πριν από τη μεγάλη πυρκαγιά του Ιουλίου 2025;

Ένα έργο που αναμενόταν από τον Μάιο του 2025

Η ιστορία του έργου δεν αρχίζει το 2026.

Η τεχνική μελέτη για τις περιμετρικές ζώνες πυροπροστασίας είχε εγκριθεί από το Δασαρχείο Πειραιά στις 16 Μαΐου 2025. Σύμφωνα μάλιστα με δημόσια δήλωση του Δημάρχου εκείνης της περιόδου, η ανάθεση αναμενόταν να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος Μαΐου 2025!.

Ακολούθησαν όμως διαδοχικές καθυστερήσεις και παρατάσεις. Η ίδια η Δημοτική Αρχή έχει αναφέρει ότι στις 31 Μαρτίου 2025 δόθηκε παράταση της δράσης μέχρι τις 31 Μαΐου, στις 27 Ιουνίου νέα παράταση μέχρι τις 31 Ιουλίου και στις 21 Ιουλίου ακόμη μία μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2025. Μετά τη μεγάλη πυρκαγιά ζητήθηκε και εγκρίθηκε νέα παράταση έως τις 30 Μαΐου 2026.

Η εξήγηση που έχει δώσει ο Δήμος είναι ότι οι προβλεπόμενες εργασίες έπρεπε να εκτελεστούν κυρίως με εργασία χειρός και υπήρξε δυσκολία εξεύρεσης αναδόχου.

Όποια όμως και αν είναι η διοικητική εξήγηση, το αποτέλεσμα είναι δεδομένο: το έργο που συζητούνταν για τον Μάιο του 2025 φτάνει στην κατακύρωση τον Σεπτέμβριο του 2026.

Και στο μεταξύ συνέβη η καταστροφική πυρκαγιά της 26ης Ιουλίου 2025.

Η φωτιά του 2025 άλλαξε τα δεδομένα

Η περσινή πυρκαγιά αποτέφρωσε περισσότερα από 28.000 στρέμματα, δηλαδή πάνω από το 10% της συνολικής έκτασης των Κυθήρων, προκάλεσε ζημιές σε αγροτικές και δασικές εκτάσεις και έφτασε σε κατοικημένες περιοχές.

Ο Μυλοπόταμος ήταν μία από τις περιοχές που επλήγησαν ιδιαίτερα. Η Κάτω Χώρα και το φυσικό τοπίο γύρω από τον οικισμό βρέθηκαν μέσα στη διαδρομή μιας πυρκαγιάς που εξελίχθηκε με μεγάλη ταχύτητα και κάτω από εξαιρετικά δυσμενείς πυρομετεωρολογικές συνθήκες.

Άλλωστε και ο ίδιος ο Δήμος, απαντώντας εκ των υστέρων στην κριτική, υποστήριξε ότι μια πυρκαγιά τέτοιας έντασης δεν είναι δυνατόν να ανακοπεί από μία ζώνη μόλις 10 μέτρων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τέτοιες παρεμβάσεις είναι άχρηστες.

Μια σωστά διαμορφωμένη περιμετρική ζώνη μπορεί να μειώσει την καύσιμη ύλη, να περιορίσει την ένταση της φωτιάς όταν αυτή πλησιάσει σε κατοικημένη περιοχή και, κυρίως, να προσφέρει πολύτιμο χώρο και χρόνο στις πυροσβεστικές δυνάμεις.

Επομένως, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί υπεύθυνα ότι «αν είχαν γίνει οι ζώνες, η φωτιά δεν θα είχε περάσει». Μπορεί όμως εύλογα να τεθεί ένα άλλο ερώτημα:

θα μπορούσε η έγκαιρη εφαρμογή της μελέτης να είχε περιορίσει μέρος της ζημιάς σε ορισμένα σημεία;

Αυτό είναι ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα μετά από μια τέτοια καταστροφή.

Οι οκτώ οικισμοί που μπαίνουν τώρα στο πρόγραμμα

Το έργο που κατακυρώθηκε αφορά συγκεκριμένες περιμετρικές παρεμβάσεις μέσου πλάτους περίπου 10 μέτρων σε οικισμούς που βρίσκονται μέσα ή κοντά σε δασικές και δασώδεις εκτάσεις υψηλής επικινδυνότητας. Η μελέτη είχε εγκριθεί από το αρμόδιο Δασαρχείο Πειραιά.

Οι παρεμβάσεις προβλέπονται σε Αγία Αναστασία, Αρωνιάδικα, Γερακάρι, Διακοπουλιάνικα, Δρυμώνα, Χώρα, Μητάτα και Στραπόδι, με περισσότερα του ενός σημεία σε ορισμένους από τους οικισμούς.

Η επιλογή τους είναι εύλογη. Όμως η φωτιά του 2025 απέδειξε ότι ο κατάλογος αυτός δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστικός χάρτης των αναγκών του νησιού.

Το μεγάλο κενό στο βόρειο μέτωπο του Μυλοποτάμου

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ζήτημα για την επόμενη μέρα. Το ιδιαίτερα ευαίσθητο βόρειο μέτωπο του Μυλοποτάμου και των Αραίων δεν περιλαμβάνεται στις οκτώ περιοχές της συγκεκριμένης μελέτης. Κι αυτό ήταν γνωστό ήδη από πέρσι την άνοιξη! Η περσινή φωτιά έδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο ευάλωτη είναι η συγκεκριμένη ζώνη.

Δεν μπορούμε εκ των υστέρων να γνωρίζουμε αν μια οργανωμένη αντιπυρική ζώνη στο συγκεκριμένο σημείο θα είχε ανακόψει τη φωτιά του Ιουλίου 2025. Με τέτοιες συνθήκες ανέμου και με το φαινόμενο της κηλίδωσης, καμία ζώνη δεν αποτελεί απόλυτο φράγμα.

Μπορούμε όμως να πούμε κάτι άλλο με βεβαιότητα: μετά από όσα συνέβησαν, η περιοχή πρέπει πλέον να μελετηθεί ως προτεραιότητα.

Αν υπήρχε οργανωμένη ζώνη μειωμένης καύσιμης ύλης στο βόρειο μέτωπο, ίσως να υπήρχε καλύτερη δυνατότητα προσβολής της φωτιάς πριν αυτή εισχωρήσει βαθύτερα προς τον Μυλοπόταμο. Είναι επιτακτική ανάγκη να μην αγνοηθεί ξανά η συγκεκριμένη περιοχή. Κι έχει ενδιαφέρον να μάθουν οι πολίτες, και δη οι Μυλοποταμίτες, τι έχουν πράξει ή θα πράξουν οι αντιπρόσωποί τους στα όργανα του Δήμου.

Σημειώνεται ότι πέραν της τοπικής προεδρίας, η Δημοτική Κοινότητα Μυλοποτάμου χαίρει εκπροσώπησης και δια των Δημοτικών Συμβούλων κ.κ. Στρατηγού Γεωργίου, Μαγουλά Νιοκολάου. Θα είχε ενδιαφέρον για το δημόσιο διάλογο να ακουστεί έστω και μία φράση από το στόμα τους, σχετικά με τις προθέσεις τους, τιμώντας και την καταγωγή τους από τον πανέμορφο Μυλοπόταμο.

Σίγουρα χρειάζεται δεύτερη μελέτη – τώρα ξέρουμε πού υπάρχουν τα κενά

Το έργο που ξεκινά δεν πρέπει να θεωρηθεί το τέλος της προσπάθειας αλλά η πρώτη φάση ενός μεγαλύτερου σχεδίου.

Ο Δήμος Κυθήρων θα πρέπει να εξετάσει και άλλες περιοχές με βάση τη μορφολογία, τους επικρατούντες ανέμους, τη συνέχεια της βλάστησης, την πρόσβαση πυροσβεστικών οχημάτων, την ύπαρξη κατοικιών και τις πιθανές διαδρομές των πυρκαγιών.

Πρέπει να προχωρήσει σε νέα μελέτη που θα εξετάσει και τις υπόλοιπες ευαίσθητες περιοχές όπως ο Μυλοπόταμος.

Ποτέ δεν είναι αργά για την πρόληψη. Αρκεί να μη χρειαστεί άλλη μία φωτιά για να εντοπιστεί το επόμενο κενό.

Μικρό το κόστος μπροστά στο συνολικό πρόγραμμα έργων του Δήμου

Υπάρχει και η οικονομική πλευρά. Ολόκληρο το σημερινό έργο είχε αρχικό προϋπολογισμό μόλις 83.462,77 ευρώ με ΦΠΑ. Με την έκπτωση του αναδόχου, η τελική συμβατική αξία πέφτει περίπου στα 57.645 ευρώ. Για οκτώ οικισμούς.

Το ποσό είναι ιδιαίτερα περιορισμένο όταν συγκρίνεται με το συνολικό ύψος των έργων υποδομής που υλοποιούνται ή προγραμματίζονται στον Δήμο Κυθήρων, τα οποία αθροιστικά φτάνουν σε πολλά εκατομμύρια ευρώ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μεταφερθούν χρήματα αυθαίρετα από άλλες αναγκαίες υποδομές. Σημαίνει όμως ότι, ως τάξη μεγέθους, η προληπτική πυροπροστασία δεν είναι ένα απαγορευτικά ακριβό έργο.

Αν μια νέα τεχνική μελέτη προσθέσει πέντε, δέκα ή ακόμη περισσότερες κρίσιμες περιοχές, το κόστος παραμένει μικρό σε σχέση με το οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος μιας μεγάλης πυρκαγιάς.

Η καταστροφή του 2025 το απέδειξε καλύτερα από οποιονδήποτε οικονομικό πίνακα.

Θετική εντύπωση για τον ανάδοχο

Ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελεί και η εταιρεία που αναδείχθηκε από τον διαγωνισμό.

Η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΑΣΙΝΟΥ & ΣΙΑ Ε.Ε. δεν εμφανίζεται ως ένας γενικός εργολάβος που απλώς πρόσθεσε ένα ακόμη δημόσιο έργο στο χαρτοφυλάκιό του. Η δραστηριότητά της είναι προσανατολισμένη σε έργα πρασίνου, δασοτεχνικές εργασίες, αποψιλώσεις, καθαρισμούς, κλαδεύσεις και διαχείριση βλάστησης.

Ακόμη σημαντικότερο, από την έρευνα προκύπτει ότι διαθέτει προϊστορία σε αντίστοιχες μεγάλες συμβάσεις με δημόσιους φορείς και τον ΔΕΔΔΗΕ.

Στον διαγωνισμό των Κυθήρων πρόσφερε έκπτωση 32%, ενώ η Επιτροπή έκρινε ότι πληροί τις απαιτήσεις της διακήρυξης και γνωμοδότησε ομόφωνα υπέρ της κατακύρωσης.

Στα χαρτιά, λοιπόν, η επιλογή δείχνει καλή.

Η πραγματική αξιολόγηση φυσικά θα γίνει στο πεδίο: στο αν οι εργασίες θα γίνουν γρήγορα, σύμφωνα με τη δασοτεχνική μελέτη και με σωστή διαχείριση της βλάστησης, χωρίς άσκοπες καταστροφές του φυσικού τοπίου.

Η πρόληψη δεν πρέπει να γίνεται μετά τη φωτιά…

Η πρόληψη λειτουργεί μόνο όταν προηγείται της καταστροφής. Γι’ αυτό και η συζήτηση δεν πρέπει σήμερα να περιοριστεί στο «επιτέλους γίνεται το έργο». Το επόμενο βήμα πρέπει ήδη να σχεδιάζεται: νέα μελέτη πυροπροστασίας, νέες περιμετρικές ζώνες σε όσους οικισμούς είναι ευάλωτοι, άμεσα ειδική αντιμετώπιση του βόρειου μετώπου του Μυλοποτάμου και σταθερή ετήσια συντήρηση όσων ζωνών δημιουργηθούν.

Και πρέπει να τονιστεί εμφατικά:

– Σταθερή ετήσια συντήρηση ζωνών

Το κόστος είναι μικρό.

Το κόστος μιας ακόμη καταστροφής στα Κύθηρα, αντίθετα, μπορεί να είναι ανυπολόγιστο.