Η εικόνα της «επιτυχίας» που φιλοτεχνεί η κυβέρνηση γύρω από το Ταμείο Ανάκαμψης (Ελλάδα 2.0) καταρρέει παταγωδώς μπροστά στα αμείλικτα στοιχεία, αποκαλύπτοντας τον υπαρκτό κίνδυνο μιας ιστορικής ευκαιρίας που μετατρέπεται σε ιστορική αποτυχία. Σύμφωνα με το αναλυτικό ρεπορτάζ του Πάνου Κοσμά στο σημερινό φύλλο της Εφημερίδας των Συντακτών, το κυβερνητικό αφήγημα περιορίζεται βολικά στην καταγραφή των εκταμιεύσεων, κρύβοντας όμως επιμελώς τη σκληρή πραγματικότητα: η απόσταση από το ευρωπαϊκό ταμείο μέχρι τον πυρήνα της πραγματικής οικονομίας παραμένει χαώδης.
Τα δεδομένα της Eurostat έως τα τέλη του 2025 λειτουργούν ως καταπέλτης, κατατάσσοντας την Ελλάδα έβδομη από το τέλος ανάμεσα στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενώ η συνολική εκταμίευση πόρων φαίνεται να αγγίζει το 80%, το ποσοστό των λογιστικά «χρησιμοποιημένων» πόρων μόλις που ξεπερνά το 55%. Ακόμα πιο δραματική, ωστόσο, είναι η εικόνα της πραγματικής απορρόφησης. Τα χρήματα που έχουν φτάσει πρακτικά στους τελικούς δικαιούχους και στις επιχειρήσεις εκτιμάται ότι περιορίζονται στο απογοητευτικό 40%, την ώρα που η κλεψύδρα αδειάζει επικίνδυνα, καθώς απομένουν μόλις τέσσερις μήνες μέχρι τη λήξη του προγράμματος στα τέλη Αυγούστου.
ο πραγματικό σκάνδαλο, ωστόσο, δεν κρύβεται μόνο στις καθυστερήσεις, αλλά στο πού καταλήγουν τελικά τα χρήματα. Πρόκειται για μια ανοιχτή αναπτυξιακή τραγωδία. Αντί αυτά τα ευρωπαϊκά κονδύλια να ρίξουν τα θεμέλια για μια νέα, παραγωγική οικονομία, εξαφανίζονται χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα για την κοινωνία. Το χάσμα είναι χαοτικό: στο κομμάτι των επιχορηγήσεων, έστω ένα 60% μεταφράζεται σε χειροπιαστές επενδύσεις και υποδομές. Όταν όμως περνάμε στα δάνεια, η Ελλάδα καταγράφει μια εξοργιστική, πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία. Ένα αδιανόητο 97% αυτών των δανείων χάνεται σε μια “μαύρη τρύπα” από αόριστα “άλλα κόστη”, τα οποία δεν μπορούν καν να ταξινομηθούν ως κανονικές δαπάνες. Πόσα από αυτά τα δανεικά κατευθύνθηκαν σε καθαρές, νέες επενδύσεις ή σε άμεσες ενισχύσεις για την πραγματική οικονομία; Το απόλυτο μηδέν.
Για αυτή την ηχηρή αδυναμία αξιοποίησης ενός τέτοιου πακτωλού χρημάτων, ειδικά από μια χώρα με μακρά διαχειριστική εμπειρία λόγω των διαδοχικών ΕΣΠΑ, οι ευθύνες έχουν ονοματεπώνυμο. Βαραίνουν πρωτίστως την ίδια την κυβέρνηση και τον αρμόδιο αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας, Νίκο Παπαθανάση. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, μεθοδεύτηκε η δημιουργία ενός υπερσυγκεντρωτικού και απόλυτα ελεγχόμενου μηχανισμού, διαλύοντας το έμπειρο στελεχιακό δυναμικό για να αντικατασταθεί από πρόσωπα επιλογής της ηγεσίας. Το Ταμείο Ανάκαμψης αντιμετωπίστηκε ως ευκαιρία για διευθέτηση συμφερόντων των «ημετέρων». Σε αυτή την εξίσωση της αποτυχίας προστίθεται μια εγχώρια επιχειρηματική τάξη, εθισμένη στην κρατικοδίαιτη νοοτροπία και μικρής χωρητικότητας για να ηγηθεί ενός άλματος τεχνολογικής αναβάθμισης, αλλά και το εγχώριο τραπεζικό σύστημα. Παρά τα προκλητικά τους κέρδη και την πλεονάζουσα ρευστότητα, οι τράπεζες κράτησαν ερμητικά κλειστές τις κάνουλες της χρηματοδότησης για την πλειοψηφία των επιχειρήσεων που δεν διέθεταν ήδη το απόλυτο πιστοληπτικό προφίλ.
Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της κοντόφθαλμης στρατηγικής είναι ένα αγωνιώδες, σπασμωδικό μοίρασμα πόρων στο και πέντε. Υπό τον πανικό της οριστικής απώλειας των ευρωπαϊκών κονδυλίων, η κυβέρνηση επιχειρεί τώρα να σπρώξει χρήματα στα τυφλά, απλώς και μόνο για να καταναλωθούν όπως-όπως πριν λήξει η προθεσμία. Ακόμη κι αν αυτή η απέλπιδα τακτική καταφέρει να μειώσει ελαφρώς τη λογιστική χασούρα, δεν μπορεί να σβήσει το ιστορικό γεγονός ότι μια ανεπανάληπτη ευκαιρία για τη ριζική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της Ελλάδας θυσιάστηκε στον βωμό της μικροπολιτικής σκοπιμότητας.
