Σε μία από τις τελευταίες εκτενείς δημόσιες παρεμβάσεις του, τον Ιανουάριο του 2025, ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου μίλησε στη σειρά «Βίος και Πολιτεία» του βιβλιοπωλείου Πολιτεία, σε μια συζήτηση με τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Κώστα Κατσουλάρη. Αφορμή αποτέλεσε το τελευταίο βιβλίο του, «Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική, σε ποια κοινωνία».
Ο διακεκριμένος ψυχίατρος παρουσίασε την ψυχική ασθένεια όχι ως ένα φαινόμενο αποκομμένο από την κοινωνία, αλλά ως μια κατάσταση που επηρεάζεται βαθιά από τις κοινωνικές σχέσεις, τις οικονομικές συνθήκες, τη φτώχεια, τον αποκλεισμό και την κυρίαρχη κουλτούρα του ατομικισμού. Υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ψυχική υγεία χωρίς κοινωνική συνοχή, ισότιμες σχέσεις και σεβασμό στην προσωπικότητα και στα δικαιώματα κάθε ανθρώπου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην εναλλακτική ψυχιατρική, την οποία αντιμετώπιζε όχι απλώς ως διαφορετική θεραπευτική μέθοδο, αλλά ως βαθιά πολιτική και κοινωνική πράξη. Στον πυρήνα της βρίσκονται η κατάργηση των ιδρυματικών πρακτικών, η αποϊδρυματοποίηση, η φροντίδα μέσα στην κοινότητα και η ενεργή συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία στις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή τους.
Μιλώντας για τη μακρά παρουσία του στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου, περιέγραψε την προσπάθεια να γκρεμιστούν, κυριολεκτικά και συμβολικά, οι τοίχοι του ασύλου. Η εμπειρία της Λέρου αποτέλεσε για τον ίδιο ζωντανή απόδειξη ότι ακόμη και οι πιο απάνθρωπες ιδρυματικές συνθήκες μπορούν να αλλάξουν, όταν οι ασθενείς αντιμετωπίζονται ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες και όχι ως διαγνώσεις ή παθητικοί αποδέκτες υπηρεσιών.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στο κυρίαρχο ψυχιατρικό σύστημα, το οποίο συχνά περιορίζεται, όπως ανέφερε, στη φαρμακευτική αντιμετώπιση, στον εγκλεισμό και στη διαχείριση των συμπτωμάτων, χωρίς να εξετάζει τις κοινωνικές αιτίες της ψυχικής οδύνης. Τόνισε ότι η πραγματική φροντίδα απαιτεί χρόνο, ανθρώπινες σχέσεις, κοινότητα, στέγαση, εργασία και ένα σταθερό υποστηρικτικό περιβάλλον.
Η συνέντευξη λειτουργεί τελικά ως συμπύκνωση της επιστημονικής και κοινωνικής διαδρομής του: μια σταθερή υπεράσπιση μιας ψυχιατρικής χωρίς καταναγκασμούς και αποκλεισμούς, με επίκεντρο την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα του ανθρώπου.
