Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα είχε πολλαπλούς στόχους. Πρώτον, την αποκατάσταση της τάξης «στην αυλή» των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεύτερον, την απόκρουση των σχεδίων της Κίνας για εξασφάλιση «στρατιωτικών διευκολύνσεων» στη λατινοαμερικανική χώρα. Τρίτον, τον έλεγχο των πλουσιότερων κοιτασμάτων πετρελαίου στον κόσμο και επιπλέον την παρεμπόδιση της πώλησης αυτών των κοιτασμάτων στην Κίνα. Παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του Προέδρου Τραμπ. Τέταρτον -αλλά όχι τελευταίο από πλευράς σπουδαιότητας- ήταν μια άμεση αντίδραση στην προσπάθεια της Κίνας να επεκτείνει τη χρήση του νομίσματός της, του γουάν ή ρενμίνμπι, ως μέσου διεθνών εμπορικών συναλλαγών. Και αυτό γιατί είναι υψίστης σημασίας η διατήρηση του σημερινού στάτους της κυριαρχίας του δολαρίου ως βασικού νομίσματος στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές και ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Το υπέρογκο χρέος των ΗΠΑ
Ειδικά ο στόχος της διατήρησης της παγκόσμιας ισχύος του δολαρίου είναι στενά συνδεδεμένος με τη βιωσιμότητα του αμερικανικού χρέους. Το χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών έχει υπερβεί το 121% του ΑΕΠ και ανέρχεται πλέον σε περίπου 36 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το τρέχον επιτόκιο δανεισμού των Ηνωμένων Πολιτειών υπερβαίνει το 4%. Με ένα μέσο επιτόκιο 3%, διότι οι παλιότερες εκδόσεις ομολόγων ήταν σε χαμηλότερο επίπεδο στο κόστος εξυπηρέτησης, το ετήσιο του χρέους υπολογίζεται σε 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία επιβαρύνουν τον αμερικανικό προϋπολογισμό. Μέχρι τώρα η FED (Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ) κάλυπτε χωρίς σημαντικές επιπτώσεις με έκδοση νέου νομίσματος ή ομολόγων τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του αμερικανικού προϋπολογισμού.
Οι επιπτώσεις δεν ήταν σημαντικές επειδή όλες οι χώρες της υδρογείου απορροφούσαν σε μεγάλο βαθμό για αποθεματοποίηση δολάρια ώστε να μπορούν να πληρώνουν τις εισαγωγές τους. Αν αντικατασταθεί σε σημαντικό βαθμό το δολάριο με κάποιο άλλο νόμισμα, τότε θα υπάρξει πληθωριστική καταιγίδα που θα οδηγήσει σε βαθιά ύφεση την αμερικανική οικονομία με απρόβλεπτες (και κοινωνικές…) συνέπειες. Πλέον οι αποδόσεις του 10ετούς ομολόγου των ΗΠΑ βρίσκονται υψηλότερα του 5% και ο δανεισμός σε αυτά τα επίπεδα θα αύξανε κατακόρυφα τις δαπάνες του προϋπολογισμού για τόκους και θα μείωνε περαιτέρω τις κοινωνικές δαπάνες.
Οι αριθμοί αποκαλύπτουν
Στα διαγράμματα που παραθέτουμε (πηγές ΔΝΤ, FED και ΕΚΤ) απεικονίζονται τα τελευταία αποτελέσματα της έρευνας COFER (Coinstitution of Official Foreign Exchange Reserve) του ΔΝΤ και δείχνουν ότι τα συνολικά παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν στο ισοδύναμο των 13,0 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το τρίτο τρίμηνο του 2025. Από αυτά το μερίδιο των διαθεσίμων σε δολάρια ΗΠΑ μειώθηκε ελαφρώς στο 56,92% το τρίτο τρίμηνο του 2025, από 57,08% το δεύτερο τρίμηνο του 2025. Οι επιπτώσεις ήταν μέτριες, σημειώνει η έκθεση (με μείωση μόλις 0,16%) στις ισοτιμίες του δολαρίου.
Όμως πιο αποκαλυπτικά για τις αγωνίες των ΗΠΑ και του Ντόναλντ Τραμπ είναι τα στοιχεία για τη συμμετοχή του δολαρίου στις παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές. Φτάνει άμεσα το 50% περίπου, αλλά έμμεσα το 85% περίπου.
Ήδη, για να αντιμετωπιστεί ο εμπορικός ανταγωνισμός Κίνας, Γερμανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης γενικότερα, το δολάριο έχει διολισθήσει σημαντικά επί της προεδρίας Τραμπ, ενώ έχει ανέβει κατακόρυφα η απόδοση του 10ετούς ομολόγου στο 5,20% (αυτό δείχνει το επιτόκιο δανεισμού που προεξοφλεί η αγορά για πιθανή νέα έκδοση ομολόγων 10ετούς διάρκειας). Το χρέος, από 27 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2021, έχει φτάσει τα 36 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και οι αποδόσεις του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου από 1,51% το 2022, στο 5,20% το 2025.
Από πού προέρχεται ο κίνδυνος
Στις 13 Ιουλίου του 2025 γράφαμε σε άρθρο μας στην ΑΥΓΗ της Κυριακής: «Οι BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) αντιπροσωπεύουν σήμερα περισσότερο από το 40% της παγκόσμιας οικονομίας και μαζί με τους συνδεδεμένους εταίρους τους (άλλες 20-25 χώρες περίπου) περισσότερο από το 60% των παγκόσμιων εμπορικών συναλλαγών, οι οποίες μέχρι τώρα πραγματοποιούνται σε δολάρια.
Η τυχόν έκδοση κοινού νομίσματος (αποφασίστηκε σε σύνοδο κορυφής στο Σότσι της Ρωσίας παρόντων των επικεφαλής 40 χωρών το 2024) από την ανατέλλουσα συμμαχία των χωρών BRICS θα δημιουργούσε τεράστια προβλήματα στην ισχύ του δολαρίου, στην αποθεματοποίησή του και στη δυνατότητα χρηματοδότησης του αμερικανικού χρέους με έκδοση νέου νομίσματος από την αμερικανική ομοσπονδιακή τράπεζα FED.
Η NDB, η τράπεζα των BRICS με έδρα τη Σαγκάη, βρέθηκε στο επίκεντρο κατά τη διάρκεια των διήμερων συναντήσεων στη Βραζιλία το 2025. Μπορεί να έλειπε ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν -όπως και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ-, αλλά ήταν παρόντες κορυφαίοι υπουργοί τους. Μεταξύ αυτών ο Ρώσος υπουργός Οικονομικών Άντον Σιλουάνοφ, o οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη σύνοδο. Τεκμηρίωσε ότι η NDB μπορεί να εξελιχθεί στην κύρια πλατφόρμα χρηματοδότησης μεγάλων έργων υποδομής στις χώρες των BRICS -ακόμη και για εταίρους εκτός BRICS- παρακάμπτοντας το σύστημα SWIFT, το οποίο είναι και το βασικό σύστημα πληρωμών και διατραπεζικών μεταφορών κεφαλαίων παγκοσμίως. Η Ρωσία έστειλε στο Ρίο μία ισχυρότατη αντιπροσωπεία, τη δεύτερη μεγαλύτερη σε μέγεθος που υποστήριξε μια «νέα αρχιτεκτονική γεωοικονομίας και διακανονισμών πληρωμών».
Ιδιαίτερα θερμή υποστήριξη έλαβε το σχέδιο αυτό από τον Πρόεδρο της Βραζιλίας Λούλα ντα Σίλβα. Μία ημέρα μετά τη λήξη της συνόδου, σε επιστολή του που αναρτήθηκε στο Truth Social, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλουν στη Βραζιλία δασμολογικό συντελεστή 50% από την 1η Αυγούστου 2025, κατηγορώντας τη βραζιλιάνικη κυβέρνηση ότι επιτίθεται στην ελευθερία του λόγου και ενορχηστρώνει «κυνήγι μαγισσών» εναντίον του ακροδεξιού πρώην Προέδρου της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρου».
Αναλυτές υπενθυμίζουν πάντως ότι της επίθεσης στο Ιράκ προηγήθηκε ανακοίνωση του Σαντάμ Χουσεΐν ότι θα πουλάει το πετρέλαιο σε ευρώ, ενώ η επίθεση κατά της Λιβύης έγινε όταν ο Μουαμάρ Καντάφι δήλωσε ότι θα προχωρήσει σε έκδοση χρυσού δηναρίου προκειμένου να συναλλάσσεται με Ευρωπαίους, Αφρικανούς και Ασιάτες.
Και η Γροιλανδία
Η Κίνα ήδη έχει προχωρήσει σε συμφωνία για την κατασκευή ταχύτατου σιδηροδρόμου που θα μεταφέρει τα προς εξαγωγή στην Ευρώπη κινεζικά εμπορεύματα στα ρωσικά λιμάνια της Αρκτικής και από εκεί στο λιμάνι του Αμβούργου με παγοθραυστικά εμπορικά, τα οποία ήδη κατασκευάζει πυρετωδώς. Η Ρωσία διαθέτει ήδη καμιά εβδομηνταριά, έναντι μόνο ενός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η διαδρομή αυτή θα συντομεύσει στο ήμισυ τον χρόνο μεταφοράς των εμπορευμάτων που παράγονται στην Κίνα προς την Ευρώπη έναντι της αντίστοιχης διαδρομής μέσω του Σουέζ. Αυτό θα έχει συνέπειες και για το λιμάνι του Πειραιά. Ακριβώς σε αυτό το σημείο μπαίνει η Γροιλανδία στην εικόνα.
Τα εμπορικά πλοία, για να φτάσουν στο Αμβούργο ή σε άλλα ευρωπαϊκά λιμάνια, θα πρέπει να περνούν είτε από τα χωρικά ύδατα ή (πάρα πολύ κοντά) από τη ζώνη ελέγχου της Γροιλανδίας. Η απαίτηση Τραμπ να καταλάβει, να εξαγοράσει ή οτιδήποτε άλλο το μεγάλο «παγωμένο νησί» το οποίο ανήκει σήμερα στην Δανία έχει ως βασικό στόχο να ελέγξει ή και να εμποδίσει εντέλει την ελεύθερη ροή εμπορευμάτων από την Κίνα προς την Ευρώπη. Επιπλέον, είναι διατεθειμένος να εγκαταστήσει -το έχει δηλώσει δημόσια εξάλλου- και στρατιωτικές βάσεις. Για «ό,τι δει» στο μέλλον…
Συμπερασματικά, οι κινήσεις Τραμπ τόσο στη Βενεζουέλα όσο και στη Γροιλανδία, καθώς και οι απειλές του κατά του Μεξικού, της Κολομβίας, της Βραζιλίας υπόκεινται σε μια συγκεκριμένη λογική. Ουσιαστικά αφορούν την προστασία του αμερικανικού imperium και βεβαίως την προστασία της ίδιας της οικονομίας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το πού θα οδηγήσει η κατάσταση αυτή εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες. Η Κίνα δήλωσε ήδη ότι επιθυμεί να επεκταθεί οικονομικά, αλλά αυτό θα το κάνει με ειρηνικό τρόπο. Αυτή ήταν η επίσημη δήλωση η οποία έγινε με αφορμή την εισβολή στη Βενεζουέλα. Το τι θα πράξει η Ρωσία (βλ. Ουκρανία) ή άλλες χώρες σχετίζεται με πάρα πολλά πράγματα, τα οποία δεν είναι του παρόντος άρθρου. Ένα είναι σίγουρο, ότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια σκοτεινή περίοδο τεράστιας αβεβαιότητας.
Διόρθωση ημαρτημένων
Συγγνώμη, κυρία Μέρκελ, η Φον Ντερ Λάιεν φταίει…
In άρθρο μου της περασμένης Κυριακής η συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur αποδόθηκε στην… Άνγκελα Μέρκελ αντί της σημερινής προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν. Ο δαίμων του πληκτρολογίου προφανώς διακατέχεται από αντιμνημονιακό μένος…
Στάθης Σχινάς
