Η Επιτροπή Εγχωρίου Περιουσίας, κατά τη συνεδρίασή της στις 22 Ιουλίου 2026, ενέκρινε ομόφωνα με την απόφαση 83/2026 τη σκοπιμότητα και τους όρους της Προγραμματικής Σύμβασης με το Υπουργείο Πολιτισμού. Αντικείμενο είναι η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου εφαρμοσμένου ερευνητικού έργου, με τις μελέτες που απαιτούνται για την προστασία και την αδειοδότηση του μνημείου.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην εισήγηση, η συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού προτείνεται ακριβώς λόγω της «ανάγκης αδειοδότησης για τη λειτουργία» του Σπηλαίου και προκειμένου να εκπονηθούν οι μελέτες που απαιτούνται για τη λήψη των σχετικών αδειών νόμιμης λειτουργίας.
Τρεις μελέτες για την Αγία Σοφία
Η Προγραμματική Σύμβαση προβλέπει την εκπόνηση τριών βασικών μελετών:
- Γεωλογική Μελέτη
- Μελέτη Σεισμικότητας και Σεισμικής Επικινδυνότητας
- Τεχνικογεωλογική – Βραχομηχανική Μελέτη
Στόχος είναι να εξεταστούν αναλυτικά η γεωλογική δομή του σπηλαίου και της ευρύτερης περιοχής, τα ρήγματα και η ενεργότητά τους, η σεισμική επικινδυνότητα, καθώς και η ευστάθεια των βραχωδών σχηματισμών.
Τα αποτελέσματα θα αποτελέσουν τη βάση για την αξιολόγηση πιθανών κινδύνων και την πρόταση των κατάλληλων μέτρων προστασίας του σπηλαίου ως φυσικού και αρχαίου μνημείου.
Κλειστό από το 2020
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά της ίδιας της Προγραμματικής Σύμβσης στο ιστορικό λειτουργίας του σπηλαίου.
Σύμφωνα με το επίσημο κείμενο, εργασίες διαμόρφωσης πραγματοποιήθηκαν στο εσωτερικό του το 1970, ώστε να καταστεί επισκέψιμο για το ευρύ κοινό. Το μνημείο παρέμεινε επισκέψιμο με ευθύνη του Δήμου μέχρι το 2020, χωρίς όμως να έχει προηγηθεί η εκπόνηση, έγκριση και εφαρμογή των απαιτούμενων μελετών. Έκτοτε παραμένει κλειστό μέχρι να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες.
Η νέα διαδικασία επιχειρεί επομένως να δημιουργήσει το αναγκαίο επιστημονικό και θεσμικό υπόβαθρο ώστε το μνημείο να προστατευθεί και να μπορεί να αδειοδοτηθεί νόμιμα.
77.000 ευρώ από την Εγχώριο Περιουσία
Ο συνολικός προϋπολογισμός των τριών μελετών ανέρχεται σε 77.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.
Ειδικότερα προβλέπονται:
28.000 ευρώ για τη Γεωλογική Μελέτη,
36.000 ευρώ για την Τεχνικογεωλογική – Βραχομηχανική Μελέτη και
13.000 ευρώ για τη Μελέτη Σεισμικότητας και Σεισμικής Επικινδυνότητας.
Η χρηματοδότηση θα προέλθει εξ ολοκλήρου από ίδιους πόρους της Επιτροπής Εγχωρίου Περιουσίας Κυθήρων και Αντικυθήρων, με τις σχετικές πιστώσεις να προβλέπονται στον προϋπολογισμό της για το 2026.
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της αρμόδιας Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας, αναλαμβάνει την εποπτεία και παρακολούθηση των εργασιών εντός του σπηλαίου και την προώθηση των διαδικασιών της αρμοδιότητάς του για την ολοκλήρωση του έργου.
Οκτώ μήνες για την ολοκλήρωση
Η διάρκεια της Προγραμματικής Σύμβασης ορίζεται σε οκτώ μήνες από την υπογραφή της, ενώ προβλέπεται δυνατότητα παράτασης έως δύο μήνες υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η σύμβαση.
Για την παρακολούθηση της υλοποίησης συστήνεται Κοινή Επιτροπή Παρακολούθησης. Από την πλευρά της Εγχωρίου ορίζεται ο πρόεδρος Ευάγγελος Βενάρδος, με αναπληρωτή τον Γεώργιο Μεγαλοκονόμο.
Ένα μνημείο ιδιαίτερης σημασίας
Η Αγία Σοφία Μυλοποτάμου δεν αποτελεί μόνο ένα από τα γνωστότερα σπήλαια των Κυθήρων αλλά και προστατευόμενο μνημείο.
Το σπήλαιο διαθέτει δίκτυο διαδρόμων και θαλάμων, πλούσιο σταλαγμιτικό και σταλακτιτικό διάκοσμο και συνολική έκταση περίπου 2.200 τετραγωνικών μέτρων. Στην είσοδό του βρίσκεται ο τοιχογραφημένος δυτικός τοίχος με την πύλη, που χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 13ου αιώνα, ενώ βαθύτερα βρίσκεται το εκκλησάκι της Αγίας Σοφίας, που χτίστηκε το 1875.
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι το σπήλαιο ανοίγει άμεσα για το κοινό. Ανοίγει, όμως, τον δρόμο για την εκπόνηση των μελετών χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να προχωρήσει η νόμιμη επαναλειτουργία του.
Μετά από έξι χρόνια που η Αγία Σοφία παραμένει κλειστή, η ολοκλήρωση των μελετών αποτελεί πλέον το επόμενο κρίσιμο βήμα για ένα από τα σημαντικότερα φυσικά και πολιτιστικά μνημεία των Κυθήρων.
