Η σπάνια και πολύτιμη Νεπέτα των Κυθήρων

Nepeta scordotis L. (1756)

Συνώνυμα:
Nepeta hirsuta L.
Nepeta procumbens Mill.

Lamiaceae – Χειλανθή

Το σχετικά σπάνιο αυτό φυτό ανήκει στο γένος Nepeta, στο οποίο ταξινομούνται περίπου 250–300 είδη, με κύρια εξάπλωση στην Ευρασία και τη βόρεια Αφρική, ενώ αρκετά έχουν εισαχθεί και στη Βόρεια Αμερική.

Το Nepeta scordotis είναι αυτόχθονο της νοτιοανατολικής Ευρώπης και απαντά σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης. Αναπτύσσεται κυρίως σε ξηρά, πετρώδη εδάφη και φρυγανότοπους, σε ηλιόλουστες θέσεις. Όπως και άλλα είδη του γένους, είναι αρωματικό φυτό, καλά προσαρμοσμένο σε ξηροθερμικές συνθήκες.

Στο νησί των Κυθήρων είναι μάλλον σπάνιο· το έχω εντοπίσει σε πέντε τοποθεσίες, μία στο βόρειο τμήμα, τρεις στο κεντρικό μέρος του νησιού ενώ πρόσφατα ο καθηγητής βοτανικής Alex Kocyan μου υπέδειξε μία ακόμα θέση στα νοτιοδυτικά. Με βάση την τοπική του παρουσία, εκτιμώ ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί απειλούμενο σε επίπεδο νησιού, κυρίως λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αυξανόμενης ανθρώπινης δραστηριότητας που ενδέχεται να υποβαθμίσει τους φυσικούς του οικοτόπους.

Ένα συγγενικό είδος του γένους, το Nepeta cataria (γνωστό ως catnip), είναι ιδιαίτερα γνωστό για την επίδρασή του στις γάτες. Όταν το οσφραίνονται, πολλές ώριμες γάτες παρουσιάζουν χαρακτηριστική συμπεριφορά: τρίβονται στο φυτό, παίζουν, γουργουρίζουν και τριλίζουν, σε μια κατάσταση ευφορίας που διαρκεί συνήθως 10–15 λεπτά. Για τον λόγο αυτό, αποξηραμένα φύλλα του φυτού χρησιμοποιούνται ευρέως στην κατασκευή παιχνιδιών για γάτες.

Το όνομα του γένους Nepeta πιθανόν προέρχεται από την αρχαία ετρουσκική πόλη Nepete (σημερινή Nepi στην Ιταλία), η οποία φαίνεται να συνδέεται ετυμολογικά με ρίζα που σημαίνει «νερό». Το ειδικό επίθετο scordotis προέρχεται από την ελληνική λέξη «σκόρδον» και αναφέρεται στην χαρακτηριστική οσμή του φυτού.