Όταν η «υπέρβαση των ιδεολογιών» βαφτίζει την Ιστορία περιττή και τη σύγκρουση ανήθικη, η αντιπολιτική γίνεται το πιο χρήσιμο όπλο των ισχυρών.
Μιλώντας για τη Μαρία Καρυστιανού, οφείλει κανείς να κρατάει τον σεβασμό. Από τη μία, γιατί, όπως εκατοντάδες συγγενείς, κουβαλά μέσα της ένα πένθος ασήκωτο, μια τραγωδία που δεν λέγεται. Από την άλλη, γιατί από τον ίδιο πόνο γέννησε μαζί με άλλους ένα κίνημα δικαιοσύνης για τα Τέμπη, που αναμόρφωσε το κοινωνικό και πολιτικό τοπίο. Κι όμως, ο σεβασμός δεν μετατρέπεται σε τυφλή αθώωση. Η πολιτική κρίση δεν παύει να υπάρχει επειδή πονάμε, ούτε το πένθος γίνεται πιστοποιητικό ανιδιοτέλειας. Κάθε πρωτοβουλία, όσο ευγενής κι αν φαίνεται, πρέπει να κριθεί από τις επιλογές της, από τη συνέπεια και από το σχέδιο που φέρει για την κοινωνία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να σιωπούμε για τα κομματικά της σχέδια. Η κατηγορία περί «εργαλειοποίησης» των νεκρών είναι χυδαιότητα, αλλά εξίσου αβάσιμη είναι η απαίτηση να θεωρήσουμε το πένθος ως απόδειξη ανιδιοτέλειας ή πολιτικής αξιοπιστίας. Τι ανακοίνωσε, λοιπόν, στην τελευταία της συνέντευξη, όπου πολλοί λένε ότι «άνοιξε τα χαρτιά της»;
Υπάρχει κάτι βαθιά ελκυστικό και ταυτόχρονα βαθιά επικίνδυνο, στην υπόσχεση μιας πολιτικής «χωρίς πολιτική». Μιας πολιτικής που δηλώνει ότι δεν έχει ιδεολογία, δεν παίρνει θέση, δεν συγκρούεται, δεν χωρίζει τον κόσμο σε στρατόπεδα. Που δεν μιλά για τάξεις, συμφέροντα και υλικές ανισότητες, αλλά για αξίες γενικής χρήσης: εντιμότητα, αγάπη, ακεραιότητα, κοινό καλό. Ποιος θα διαφωνήσει;
Κανείς. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το πρόβλημα.
Σε περιόδους βαθιάς κοινωνικής κόπωσης, όταν η εμπιστοσύνη έχει διαρραγεί και η πολιτική μοιάζει με κλειστό κλαμπ, η «πολιτική χωρίς πολιτική» εμφανίζεται σαν καταφύγιο. Σαν καθαρός χώρος, απαλλαγμένος από παρελθόν, ευθύνες και διλήμματα. Σαν μια νέα αρχή που δεν χρειάζεται να εξηγήσει τίποτα, ούτε τι θέλει να αλλάξει, ούτε με ποιον θα συγκρουστεί, ούτε ποιον θα θίξει.
Όμως η πολιτική δεν είναι χώρος ηθικής καθαρότητας. Ούτε και η τέχνη του εφικτού. Είναι πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων. Και όποιος αρνείται να το παραδεχτεί, δεν καταργεί τη σύγκρουση , απλώς τη συγκαλύπτει πίσω από λέξεις που δεν κοστίζουν τίποτα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της ρητορικής δεν είναι οι γενικότητές της. Είναι η επιλεκτική της μνήμη. Γιατί όταν η κριτική στην πρόσφατη Ιστορία ξεκινά και τελειώνει στο Τρίτο Μνημόνιο, λες και τα δύο προηγούμενα δεν υπήρξαν ποτέ, τότε δεν μιλάμε για αφέλεια. Μιλάμε για πολιτική επιλογή.
Το Τρίτο Μνημόνιο δεν έπεσε από τον ουρανό. Προηγήθηκαν δύο μνημόνια που διέλυσαν μισθούς, εργασία και κοινωνικό κράτος. Προηγήθηκε μια χρεοκοπία που βαφτίστηκε «διάσωση». Προηγήθηκε μια χώρα δεμένη χειροπόδαρα, με άδεια ταμεία και μηδενικό βαθμό ελευθερίας. Η αποκοπή αυτού του πλαισίου δεν είναι απλώς ιστορικά λανθασμένη· είναι πολιτικά αποπροσανατολιστική. Με όσα είπε, είναι λογικό να βλέπει τον Τσίπρα ως αντίπαλο. Και για να γίνει σαφές, τι κάνει; Αντιγράφει κατά λέξη τις «ομάδες αλήθειας και δολοφονίας χαρακτήρα» της Δεξιάς και της Ακρας Δεξιάς, ανασύροντας τις γνωστές χυδαιότητες εναντίον του: «Υποθήκευσε το κράτος σαν να είναι δικό του. Το χειρότερο απ’ όλα. Ο Τσίπρας».
Κι όμως, στο νέο αυτό αφήγημα, ο μόνος σαφώς κατονομαζόμενος αντίπαλος δεν είναι η ολιγαρχία, ούτε η διαπλοκή, ούτε ο πλούτος που συσσωρεύεται χωρίς κοινωνικό έλεγχο. Είναι το «πολιτικό σύστημα στο σύνολό του», και με ιδιαίτερη επιμονή, στο πρόσωπο του πρωθυπουργού. Όχι επειδή εκπροσωπεί τα συμφέροντα των ισχυρών, αλλά επειδή τόλμησε να υποσχεθεί αλλαγή και απέτυχε. Το έγκλημά του δεν είναι η ταξική του επιλογή, αλλά η ελπίδα που γέννησε.
Το πρώτο πράγμα που θα περίμενε κανείς από την πολιτική πλατφόρμα και το πρόγραμμα ενός υποθετικού «κόμματος Καρυστιανού» δεν θα ήταν τίποτε άλλο από μια καθαρή, αδιαπραγμάτευτη δέσμευση. Μια Ελλάδα με υποδομές ασφαλείς, ποιοτικές, ανθρώπινες. Με αιχμή τον σιδηρόδρομο, για λόγους που δεν χρειάζονται πια εξήγηση, μόνο μνήμη.
Κι όμως, το ερώτημα στέκει ακλόνητο, σαν σκουριασμένη ράγα μέσα στο τοπίο, πώς ακριβώς μπορεί να υλοποιηθεί αυτό το όραμα, όταν οι ίδιες οι υποδομές παραμένουν διασκορπισμένες στα χέρια διαφορετικών ιδιωτικών εταιρειών, συχνά ξένων, με λογικές που δεν συναντούν ούτε την κοινωνική ευθύνη ούτε το δημόσιο συμφέρον; Πώς μπορεί να υπάρξει ασφάλεια χωρίς ενιαίο έλεγχο, σχεδιασμός χωρίς κυριαρχία, προστασία χωρίς ιδιοκτησία;
Η ιδέα ότι μια τέτοια μεταμόρφωση μπορεί να συμβεί χωρίς την επιστροφή των κρίσιμων υποδομών στο κράτος μοιάζει περισσότερο με ευσεβή πόθο παρά με πολιτικό σχέδιο. Η πραγματικότητα είναι πεισματάρα, όσο το δίκτυο της χώρας παραμένει τεμαχισμένο, η ευθύνη διαχέεται, η λογοδοσία χάνεται και το ανθρώπινο κόστος γίνεται στατιστική υποσημείωση.
Απορίας άξιο παραμένει επίσης το αόριστο κάλεσμα στην υπεράσπιση «εθνικών συμφερόντων» απέναντι σε άλλες χώρες, όπως διατυπώθηκε από τη Μαρία Καρυστιανού στη συνέντευξή της στην Καθημερινή της Κυριακής. Ποια είναι αυτά τα συμφέροντα; Πού κατοικούν; Και ποιος τα υπηρετεί, όταν το ίδιο το σώμα της χώρας ,η οικονομία της, οι μεταφορές της, οι βασικές της υποδομές, έχει εκχωρηθεί σε ποσοστό που αγγίζει το 70%;
Διότι μια χώρα που έχει απογυμνωθεί από τον έλεγχο των θεμελίων της δυσκολεύεται να μιλήσει για εθνική στρατηγική χωρίς να ακουστεί σαν ηχώ ενός παλιού λεξιλογίου. Τα εθνικά συμφέροντα δεν επιβιώνουν ως ρητορικό σχήμα· χρειάζονται έδαφος, κυριαρχία, δημόσιο χώρο. Χρειάζονται κράτος.
Αλλιώς, μένουν λέξεις κενές, να ταξιδεύουν πάνω σε γραμμές που δεν οδηγούν πουθενά.
Εδώ αποκαλύπτεται ο πυρήνας αυτής της δήθεν υπερ-ιδεολογικής στάσης. Δεν πρόκειται για υπέρβαση της Αριστεράς και της Δεξιάς. Πρόκειται για την πιο κλασική μορφή αντιπολιτικής, τη γενικευμένη εξίσωση, τη μηδενιστική κατεδάφιση των πάντων, την ακύρωση κάθε διάκρισης.
Οι προοπτικές του εγχειρήματος μετά τη δημόσια τοποθέτηση και την πρώτη ονοματολογία πρόθυμων πολιτικών στελεχών είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αντιφατικές. Από τη μια, υπάρχει ένα πραγματικό κοινωνικό απόθεμα οργής και δυσπιστίας που μπορεί πρόσκαιρα να μεταφραστεί σε πολιτική απήχηση. Από την άλλη, η ανάδειξη προσώπων όπως ο Νικόλας Φαραντούρης ο οποίος διαγράφηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ, και άλλων που ακούγονται , δεν συγκροτεί νέο πολιτικό φορέα, αλλά ανακυκλώνει υλικά του συστήματος που υποτίθεται ότι απορρίπτεται. Η παρουσία πρώην κομματικών στελεχών την ίδια στιγμή που διακηρύσσεται η απόρριψη «όλων των κομμάτων» δεν συνιστά υπέρβαση, αλλά αντίφαση. Χωρίς σαφές πρόγραμμα, κοινωνικό πρόσημο και οργανωτική υποδομή, το εγχείρημα κινδυνεύει είτε να λειτουργήσει ως όχημα διαμαρτυρίας προς όφελος τρίτων είτε να καταρρεύσει υπό το βάρος των ίδιων του των αντιφάσεων.
Ποιους βοηθούν τελικά αυτές οι απόψεις;
Βοηθούν πρώτα και κύρια τη συντηρητική Δεξιά, που πάντοτε επένδυε στο «όλοι ίδιοι είναι» για να διατηρεί ανέγγιχτη την οικονομική και κοινωνική ιεραρχία. Βοηθούν την Άκρα Δεξιά, που τρέφεται από την απαξίωση της δημοκρατίας και εμφανίζεται ως τιμωρός ενός σάπιου συστήματος. Και τελικά εντάσσονται σε μια πολιτική λογική που επιδιώκει κοινωνίες παθητικές και πολίτες απογοητευμένους.
Ο σεβασμός στον πόνο δεν συνεπάγεται αναστολή της κρίσης. Η δημοκρατία ζει από συγκρούσεις που ονοματίζονται, όχι από συναισθηματικά υποκατάστατα πολιτικής.
Η κ. Καυριστιανού μιας και κάνει την είσοδο της στην πολιτική κονίστρα καλείται να μάθει πως στην πολιτική δυστυχώς ή ευτυχώς κρίνεσαι ,για αυτά που λες και για αυτά που δε λες….
