Η Ανάσταση του Θεανθρώπου αποτελεί την κορυφαία γιορτή της Χριστιανοσύνης, ωστόσο σπάνια γιορτάζεται ταυτόχρονα σε ολόκληρο τον κόσμο. Ενώ οι Ρωμαιοκαθολικοί και οι Προτεστάντες γιορτάζουν το Πάσχα νωρίτερα, οι Ορθόδοξοι ακολουθούν συνήθως με διαφορά κάποιων εβδομάδων. Για να κατανοήσουμε αυτόν τον διαχωρισμό, πρέπει να ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο και να εξετάσουμε την ιστορία των ημερολογίων.
Τα «χαμένα» 24ωρα του 1582 και ο Πάπας Γρηγόριος
Η ρίζα της διαφοράς βρίσκεται στο ημερολόγιο. Τον Οκτώβριο του 1582, οι Ευρωπαίοι καθολικοί βίωσαν κάτι μοναδικό: έπεσαν για ύπνο στις 4 Οκτωβρίου και ξύπνησαν στις… 15 Οκτωβρίου.
- Το Γρηγοριανό Ημερολόγιο: Ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ’ αποφάσισε να διαγράψει 10 ημέρες για να διορθώσει τη σημαντική καθυστέρηση που είχε συσσωρεύσει το παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο (το οποίο είχε εισαγάγει ο Ιούλιος Καίσαρας), ευθυγραμμίζοντάς το ξανά με τις αστρονομικές κινήσεις. Αυτό το νέο ημερολόγιο κυριάρχησε στη Δύση.
- Η απόκλιση σήμερα: Το παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο έχει πλέον μείνει 13 ημέρες πίσω από το σύγχρονο Γρηγοριανό.
Η Σύνοδος της Νίκαιας και η Εαρινή Ισημερία
Το 325 μ.Χ., η Α’ Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας (με πρωτοβουλία του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α’) όρισε τον κανόνα του Πάσχα: Πρέπει να γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης (μετά την εαρινή ισημερία).
Το πρόβλημα προκύπτει επειδή η ημερομηνία της εαρινής ισημερίας υπολογίζεται διαφορετικά στα δύο ημερολόγια. Έτσι, Καθολικοί και Ορθόδοξοι βασίζονται σε διαφορετικά αστρονομικά ορόσημα για να βρουν την πρώτη ανοιξιάτικη πανσέληνο.
Πώς τοποθετούνται οι Ορθόδοξες Εκκλησίες
Ενώ η Δύση υιοθέτησε πλήρως το Γρηγοριανό ημερολόγιο, ο Ορθόδοξος κόσμος διατήρησε το Ιουλιανό ως σημείο αναφοράς, αν και με κάποιες διαφοροποιήσεις:
- Η Εκκλησία της Ελλάδος: Χρησιμοποιεί το Αναθεωρημένο Ιουλιανό (Νέο) ημερολόγιο για τις σταθερές γιορτές (π.χ. τα Χριστούγεννα γιορτάζονται μαζί με τους Καθολικούς). Ωστόσο, για τις κινητές γιορτές (Πάσχα, Πεντηκοστή), ακολουθεί το παλαιό Ιουλιανό.
- Η Ρωσική Εκκλησία: Παραμένει αυστηρά στο παλαιό Ιουλιανό ημερολόγιο για όλες τις εορτές. Γι’ αυτό οι Ρώσοι γιορτάζουν τόσο τα Χριστούγεννα όσο και το Πάσχα σε διαφορετικές ημερομηνίες από τους Δυτικούς.
- Ιστορική Σημείωση: Η Ρωσία προσαρμόστηκε στο νέο ημερολόγιο πολιτικά μόνο μετά το 1917 (εξ ου και η ιστορική «Οκτωβριανή Επανάσταση» έγινε πρακτικά τον Νοέμβριο).
Τα έθιμα της Ορθόδοξης Ανάστασης
Οι εορτασμοί του Ορθόδοξου Πάσχα έχουν τον δικό τους μοναδικό χαρακτήρα που τους διαφοροποιεί από τις δυτικές παραδόσεις:
- Η Αναστάσιμη Ακολουθία: Κορυφώνεται τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου προς Κυριακή. Οι πιστοί παρακολουθούν όρθιοι κρατώντας αναμμένες λαμπάδες, αναμένοντας το Άγιο Φως.
- Ο Πασχαλινός Χαιρετισμός: Τα μεσάνυχτα, το παραδοσιακό «Καλό Πάσχα» δίνει τη θέση του στο χαρμόσυνο «Χριστός Ανέστη», με την καθιερωμένη απόκριση των πιστών να είναι «Αληθώς Ανέστη» (ή «Αληθώς ο Κύριος»).
- Το Τσούγκρισμα των Αυγών: Μετά τη λειτουργία, το έθιμο προστάζει το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών. Το αυγό, ως παγκόσμιο σύμβολο γονιμότητας και ανανέωσης της ζωής, βρίσκεται στο επίκεντρο του εορτασμού.
