Μπορεί το πορτοφόλι του μέσου Έλληνα να θυμίζει ολοένα και περισσότερο εγκαταλελειμμένο διαμέρισμα —άδειο, σκοτεινό και με απλήρωτους λογαριασμούς στην είσοδο— όμως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μάς προσφέρει τουλάχιστον μια σημαντική δημοκρατική δυνατότητα: να επιλέξουμε τι σχέδιο θα έχουν τα ευρώ που ενδεχομένως δεν θα έχουμε στην τσέπη μας.
Η ΕΚΤ παρουσίασε την Πέμπτη 23 Ιουλίου τις δέκα προτάσεις που πέρασαν στην τελική φάση για τη νέα σειρά χαρτονομισμάτων του ευρώ και ξεκίνησε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση. Οι πολίτες όλης της Ευρώπης μπορούν να εκφράσουν την προτίμησή τους μέχρι τις 21 Σεπτεμβρίου 2026, πριν το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας λάβει την τελική απόφαση προς το τέλος του έτους.
Με απλά λόγια, οι Ευρωπαίοι καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο βασικές θεματικές: την «Ευρωπαϊκή κουλτούρα» και τα «Ποτάμια και πουλιά». Η πρώτη περιλαμβάνει προσωπικότητες που σημάδεψαν την ευρωπαϊκή ιστορία, τις τέχνες και τις επιστήμες, ενώ η δεύτερη παρουσιάζει το φυσικό περιβάλλον της ηπείρου, συνδυάζοντας ποτάμια, τοπία, πτηνά και ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Στην πολιτιστική εκδοχή των χαρτονομισμάτων συναντά κανείς τη Μαρία Κάλλας στο πεντάευρο, τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν στο δεκάευρο, τη Μαρί Κιουρί στο εικοσάευρο, τον Μιγκέλ ντε Θερβάντες στο πενηντάευρο, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι στο κατοστάευρο και την Αυστριακή ειρηνίστρια Μπέρτα φον Ζούτνερ στο διακοσάευρο. Στην πίσω πλευρά θα εμφανίζονται σκηνές από τη μουσική, το θέατρο, τη λογοτεχνία, την επιστήμη και άλλους χώρους της ευρωπαϊκής δημιουργίας.
Η εναλλακτική πρόταση είναι περισσότερο φυσιολατρική: αλκυόνες, πελαργοί, αβοκέτες, θαλασσοπούλια, κοιλάδες, εκβολές ποταμών και θαλάσσια τοπία διεκδικούν μία θέση στα νέα ευρώ. Εικόνες, δηλαδή, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και συμβολικά για την ελληνική οικονομία: άλλα πετούν μακριά, άλλα μεταναστεύουν και άλλα ψάχνουν απεγνωσμένα νερό.
Η επιλογή των θεμάτων δεν έγινε τυχαία. Είχε προηγηθεί δημόσια έρευνα το 2023, στην οποία συμμετείχαν περίπου 365.000 άνθρωποι από όλη την Ευρώπη. Ακολούθησε πανευρωπαϊκός διαγωνισμός με περισσότερες από 1.200 αιτήσεις γραφιστών, από τους οποίους επιλέχθηκαν 25 για να καταθέσουν ολοκληρωμένες προτάσεις. Μια ανεξάρτητη επιτροπή 21 ειδικών κατέληξε στις δέκα υποψηφιότητες που παρουσιάστηκαν τώρα στο κοινό.
Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, τόνισε ότι τα τραπεζογραμμάτια του ευρώ αποτελούν κάτι περισσότερο από ένα απλό μέσο πληρωμής, καθώς είναι ένα από τα πιο απτά σύμβολα της κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η Τράπεζα υποστηρίζει επίσης ότι ο επανασχεδιασμός θα επιτρέψει την ενσωμάτωση πιο σύγχρονων χαρακτηριστικών ασφαλείας, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, καλύτερη περιβαλλοντική απόδοση και ευκολότερη χρήση από άτομα με προβλήματα όρασης.
Τα νέα χαρτονομίσματα, πάντως, δεν πρόκειται να εμφανιστούν άμεσα στα ΑΤΜ. Μετά την τελική επιλογή θα ακολουθήσουν χρόνια σχεδιασμού, τεχνικών δοκιμών και παραγωγής. Τα σημερινά ευρώ θα εξακολουθήσουν να ισχύουν και να κυκλοφορούν κανονικά μαζί με τη νέα σειρά. Πρόκειται για τον πρώτο πλήρη επανασχεδιασμό των χαρτονομισμάτων από την κυκλοφορία τους το 2002.
