Το 1975 ο Θωμάς Μπακαλάκος γράφει τα «Αγροτικά» και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου τραγουδά: «Όχι, δεν πουλάμε». Πενήντα ένα χρόνια μετά, στην Κρήτη, οι ελαιοπαραγωγοί λένε σχεδόν το ίδιο πράγμα: «Δεν πουλάμε κάτω από 5 ευρώ το λάδι». Ακούγεται σχεδόν σαν ειρωνία. Πέρασε μισός αιώνας και η φράση παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρη.
Ο παραγωγός καλλιεργεί, κλαδεύει τα δέντρα του, οργώνει, καθαρίζει, πληρώνει λιπάσματα, καύσιμα, γεωπόνο και εργάτες. Αγωνιά για τον καιρό, τις βροχές, την ξηρασία, τις θεομηνίες. Κι όταν έρθει η ώρα, μαζεύει τον ελαιόκαρπο και τον πηγαίνει στο λιοτρίβι. Περιμένει να δει την απόδοση και την ποιότητα του λαδιού του.
Και όταν έρθει η ώρα να πληρωθεί, ανακαλύπτει για ακόμη μία φορά ότι ο άνθρωπος που παράγει το προϊόν είναι συχνά εκείνος που έχει τη μικρότερη δύναμη στη διαμόρφωση της τιμής του – και το μικρότερο κέρδος, αν τελικά δεν καταγράψει ζημιά.
Είδαμε τις τιμές πώλησης να κινούνται γύρω στα 3,60 ευρώ το κιλό, με τις καλύτερες ποιότητες να φτάνουν στα 4 ευρώ ή λίγο περισσότερο. Είδαμε, όμως, και τους Κρητικούς παραγωγούς να λένε: «Ως εδώ».
Βάζουν ως κατώτατο όριο διεκδίκησης τα 5 ευρώ, ενώ εκπρόσωπός τους υπολογίζει ότι χρειάζονται περίπου 5,50 ευρώ για να μπορούν πραγματικά να καλύπτουν τα έξοδα της παραγωγής. Γιατί το ημερομίσθιο έχει φτάσει στα 60 και στα 80 ευρώ. Γιατί τα καύσιμα κοστίζουν. Τα λιπάσματα κοστίζουν. Η καλλιέργεια κοστίζει. Η συγκομιδή κοστίζει. Και ο λογαριασμός στο τέλος πρέπει να βγει.
Και στα Κύθηρα;
Αυτή η συζήτηση δεν είναι μακριά από τη δική μας γειτονιά, από το δικό μας νησί. Στα Κύθηρα γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει λιομάζωμα. Γνωρίζουμε τι σημαίνει να περιμένεις μια ολόκληρη χρονιά για μια καλή σοδειά. Να μαζεύεις οικογενειακά ή να πληρώνεις εργατικά, να μεταφέρεις τον καρπό, να πληρώσεις το λιοτρίβι και στο τέλος να περιμένεις να δεις πόσο θα αποτιμηθεί όλος αυτός ο κόπος.
Γι’ αυτό όσα συμβαίνουν σήμερα στην Κρήτη αφορούν και τους δικούς μας παραγωγούς. Το βασικό ερώτημα για κάθε αγρότη στη χώρα είναι κοινό:
Μπορεί να υπάρχει ελαιοκαλλιέργεια χωρίς βιώσιμο εισόδημα για εκείνον που παράγει το λάδι;
Αν η απάντηση είναι όχι, τότε κάποια στιγμή πρέπει να συζητήσουμε σοβαρά όχι μόνο για την τιμή του ελαιόλαδου στο ράφι, αλλά και για το πόσο πρέπει να πληρώνεται ο άνθρωπος που το παράγει.
Γιατί από τον παραγωγό μέχρι το ράφι μεσολαβεί μια ολόκληρη αλυσίδα εμπορίας και διακίνησης. Και αν δεν εξετάσουμε αυτή τη διαδρομή –ποιος αγοράζει, ποιος πουλά, ποιος καθορίζει την τιμή και ποιος τελικά κερδίζει– θα συνεχίσουμε να μιλάμε για «στήριξη του πρωτογενούς τομέα» την ώρα που ο ίδιος ο παραγωγός θα αναρωτιέται αν αξίζει να μαζέψει τις ελιές του.
Γιατί χωρίς βιώσιμο εισόδημα, αύριο δεν θα έχουμε ούτε τοπική παραγωγή ούτε την πολυσυζητημένη «επιστροφή στον πρωτογενή τομέα». Θα έχουμε εγκαταλελειμμένα χωράφια και αγρότες που δεν μπορούν πλέον να ζήσουν από τη γη τους. Να λοιπόν που η κραυγή «δεν πουλάμε» πρέπει να μας απασχολήσει «τώρα»! Τώρα λοιπόν να μιλήσουμε για πλαφόν στο ενδιάμεσο κέρδος. Τώρα να μιλήσουμε για την πραγματική στήριξη των συνεταιρισμών, για την τυποποίηση του ελαιόλαδου, για περαιτέρω φοροαπαλλαγές στους μικρούς αγρότες. Τώρα να μιλήσουμε και για μηδενικό ΦΠΑ% στις μικρές παραγωγές. Μόνο έτσι θα αλλάξουν τα πράγματα, έστω και πενήντα χρόνια μετά…
Πενήντα χρόνια μετά λοιπόν…
Ας επιστρέψουμε στον Μπακαλάκο. Στο τραγούδι του 1975 οι αγρότες βλέπουν μια καλή σοδειά, αλλά γνωρίζουν ήδη τι θα ακολουθήσει. Θα εμφανιστούν οι μεσάζοντες και ο παραγωγός θα βρεθεί ξανά να πουλά φθηνά.
Το τραγούδι δεν χρειάζεται πια ιδιαίτερη ερμηνεία. «Όχι, δεν πουλάμε» then, «δεν πουλάμε κάτω από 5 ευρώ» today.
Πενήντα ένα χρόνια πέρασαν, κι όμως μερικές φορές μοιάζει σαν να μην πέρασε ούτε μία μέρα. Ακούστε το και εμπνευστείτε.











