Περνώντας πριν από λίγες ημέρες έξω από το χώρο του παλαιού Νοσοκομείου, σκέφτηκα να κάνω μία περιήγηση στο εσωτερικό του. Με το πέρας της «επίσκεψης» τα μόνα συναισθήματα που υπήρχαν ήταν η θλίψη και η απογοήτευση.
Όντας με μνήμες από το παρελθόν, τότε που λειτουργούσε το Νοσοκομείο στο εν λόγω κτίριο, δεν μπορούσα να πιστέψω την εγκατάλειψη και το χάλι του κτιρίου.
Σπασμένα τζάμια και ξεφλουδισμένοι τοίχοι από την αλμύρα, την υγρασία και τον άνεμο. Χορταριασμένοι προαύλιοι χώροι, που κάποτε φιλοξενούσαν τις ελπίδες των ασθενών.
Στην καρδιά του Ποταμού, εκεί όπου άλλοτε χτυπούσε η ελπίδα για ζωή, στέκει σήμερα βουβό και παραδομένο στη λήθη και την πλήρη εγκατάλειψη το παλαιό Τριφύλλειο Νοσοκομείο Κυθήρων.
Το Νοσοκομείο δημιουργήθηκε όχι σαν απόρροια ενός κρατικού σχεδιασμού αλλά από το όραμα ανθρώπων που θέλησαν να προσφέρουν στους συμπατριώτες τους το πολυτιμότερο αγαθό της υγειονομικής ασφάλειας στον τόπο τους.
Ο θεμέλιος λίθος για τη δημιουργία του νοσηλευτικού ιδρύματος μπήκε μέσα από τη διαθήκη του Νικόλαου Τριφύλλη. Ένας αυτοδημιούργητος Κυθήριος, ο οποίος δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες του. Με τη διαθήκη του άφησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για την ίδρυση και την συντήρηση του νοσοκομείου. Για τη διαχείριση της δωρεάς συστάθηκε το ομώνυμο ίδρυμα το οποίο αποτέλεσε τον φάρο για την υγειονομική ανάπτυξη του νησιού.
Το αρχικό «Τριφύλλειο» Νοσοκομείο στεγάστηκε σε ένα εμβληματικό κτίριο στον Ποταμό. Θεμελιώθηκε (1953) με χρήματα Παγκυθηραϊκών Εράνων και τις δωρεές της ομογένειας, σε οικόπεδο που παραχώρησε ο Παναγιώτης Πανάρετος. Ήταν το
απτό αποτέλεσμα της συλλογικής προσπάθειας ενός ολόκληρου νησιού να ορθώσει ανάστημα απέναντι στην απομόνωση. Για δεκαετίες αποτέλεσε το μοναδικό καταφύγιο υγείας για το νησί, λειτουργώντας χάρη στα κληροδοτήματα και τις δωρεές των Κυθηρίων της Αυστραλίας και της Αμερικής.
Το 2014 το νοσοκομείο μεταφέρθηκε σε νέο κτίριο στην περιοχή των Αρωνιαδίκων. Ο «αγώνας» για την μεταφορά του νοσοκομείου εκτός Ποταμού στέφθηκε, ύστερα από χρόνια, με απόλυτη επιτυχία!
Ωστόσο η μετακόμιση αυτή άφησε πίσω της μία «ανοιχτή πληγή»: το παλαιό κτίριο του Τριφύλλειου Νοσοκομείου στον Ποταμό. Ένα οίκημα – σύμβολο, στενά συνδεδεμένο με τις αναμνήσεις, τις γεννήσεις, τις αγωνίες και τις ιάσεις γενεών Κυθηρίων, αφέθηκε σταδιακά στη σιωπή και την εγκατάλειψη.
Από Φάρος Ζωής έχει μετατραπεί σε ένα Κτίριο – «Φάντασμα».
Η εγκατάλειψη ενός τόσο μεγάλου κτιρίου μέσα στον ιστό του Ποταμού, υποβαθμίζει την ευρύτερη περιοχή και αποτελεί μία ξεχωριστή πληγή για την τοπική κοινωνία των Κυθήρων. Το ιστορικό οίκημα που στέγασε, για περισσότερα από 50 χρόνια, την περίθαλψη του νησιού, σήμερα ρημάζει, αφήνοντας ένα σημαντικό κομμάτι της Κυθηραϊκής κληρονομιάς στο έλεος του χρόνου.
Η παραμέληση των ιστορικών κτιρίων που προέρχονται από δωρεές, οδηγούν στην ερήμωση αυτών και αποτελεί μία έμμεση προσβολή προς τους ευεργέτες. Ο Nikolaos Trifillis και οι υπόλοιποι Κυθήριοι που προσέφεραν τις περιουσίες τους, οραματίστηκαν υποδομές που θα εξυπηρετούν αιώνια τον τόπο. Η μετατροπή του παλαιού νοσοκομείου σε ένα κτίριο – «φάντασμα» αποτελεί δείγμα κακοδιαχείρισης της ιστορικής μνήμης από την πλευρά της επίσημης πολιτείας και των αρμόδιων φορέων.
Η διάσωση, η αποκατάσταση και η επανάχρησιμοποίηση του παλαιού Τριφύλλειου Νοσοκομείου στον Ποταμό είναι επιτακτική ανάγκη. Το κτίριο πρέπει να ξαναβρεί τον κοινωνικό του ρόλο, δικαιώνοντας τις προσπάθειες εκείνων που το έχτισαν και προσφέροντας ξανά πίσω στην κοινωνία των Κυθήρων.
Η αδράνειά, που μετρά ήδη πάνω από μία δεκαετία, αποτελεί μνημείο κακοδιαχείρισης της δημόσιας περιουσίας. Ακόμη χειρότερα, συνιστά μια πρωτοφανή ύβρη και ιστορική ασέβεια απέναντι στη μνήμη του μεγάλου ευεργέτη Νικολάου Τριφύλλη, αλλά και των χιλιάδων αποδήμων Κυθηρίων που στερήθηκαν από το υστέρημά τους για να ορθώσουν αυτό το οχυρό ζωής για το νησί μας.
Την ώρα που τα Κύθηρα ερημώνουν και οι ανάγκες των κατοίκων διογκώνονται, είναι προκλητικό να αφήνεται ένα τέτοιο περιουσιακό στοιχείο να καταστρέφεται από την υγρασία και τον χρόνο. Χρειάζεται να υπάρξει η πολιτική βούληση, το όραμα και βεβαίως η ικανότητα για την εύρεση και την διεκδίκηση των απαιτούμενων πόρων (π.χ. από τα διάφορα υφιστάμενα χρηματοδοτικά προγράμματα) για την επισκευή΄και την επαναφορά σε χρήση αυτού του ζωτικής σημασίας κτιρίου.
Το κτίριο αυτό ανήκει στους Κυθηρίους και οφείλει να επιστραφεί σε αυτούς. Δεν μπορεί να παραμένει ανενεργό. Η τοπική κοινωνία απαιτεί την άμεση δραστηριοποίηση όλων των εμπλεκόμενων στην κατεύθυνση της επαναλειτουργίας του ιστορικού κτιρίου και ακολουθούν συγκεκριμένες και επείγουσες προτάσεις επανάχρησης:
Άμεση μετατροπή σε Ξενώνα Φιλοξενίας Γιατρών και Εκπαιδευτικών: Είναι τουλάχιστον ειρωνικό να δηλώνετε αδυναμία στελέχωσης του νέου νοσοκομείου επειδή οι γιατροί δεν βρίσκουν σπίτια να μείνουν, την ώρα που αφήνετε ένα ολόκληρο νοσοκομειακό κτίριο να ρημάζει. Το κτίριο πρέπει να μετατραπεί άμεσα σε σύγχρονα, αυτόνομα διαμερίσματα για τη στέγαση ιατρικού προσωπικού, νοσηλευτών, δασκάλων , καθηγητών, (έναντι ενός μικρού ενοικίου) που διορίζονται στο νησί, αποτελώντας ένα ισχυρό κίνητρο για να έρθουν και να παραμείνουν στα Κύθηρα.
Δημιουργία Κόμβου Τεχνολογίας (Coworking Space): Για την προσέλκυση επαγγελματιών εξ αποστάσεως εργασίας και επιστημόνων, ενισχύοντας την τοπική οικονομία εκτός τουριστικής περιόδου.
Πολυχώρος Πολιτισμού, Ιστορίας και Ψηφιακού Αρχείου Κυθήρων : Ο Ποταμός είναι το ζωντανό κεφαλοχώρι του νησιού και χρειάζεται έναν μεγάλο πνευματικό πυρήνα. Δημιουργία ενός σύγχρονου πολιτιστικού κέντρου που θα περιλαμβάνει:
Μόνιμη έκθεση για την Ιστορία της Κυθηραϊκής Μετανάστευσης και Ευεργεσίας.
Δημοτική Βιβλιοθήκη και ψηφιακό αρχείο για τη διάσωση της τοπικής ιστορίας.
Στέγαση Υπηρεσιών του Δήμου ή Δημόσιων Φορέων: Πολλές δημόσιες υπηρεσίες στα Κύθηρα στεγάζονται σε ενοικιαζόμενα ή ακατάλληλα κτίρια. Η συγκέντρωση διοικητικών υπηρεσιών του Δήμου, του ΚΕΠ ή άλλων δημόσιων φορέων σε ένα κεντρικό, προσβάσιμο σημείο στον Ποταμό, μειώνει τα έξοδα του δημοσίου και διευκολύνει τους πολίτες.
Η πλήρης αδράνεια και η εγκατάλειψη μιας υποδομής που χτίστηκε για κοινωφελή σκοπό ισοδυναμεί με έμμεση αλλοίωση και απαξίωση της βούλησης του διαθέτη.
Το Τριφύλλειο Ίδρυμα Κυθηρίων λειτουργεί ως Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ένωση περιουσίας) και διέπεται από τον Κώδικα Κοινωφελών Περιουσιών (νόμος 4182/2013). Βάσει αυτού, η διοίκηση του Ιδρύματος και οι συνεργαζόμενοι δημόσιοι φορείς (Δήμος) υπέχουν σοβαρές ευθύνες για την ορθή διαχείριση, προστασία και αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων. Η εγκατάλειψη ενός τέτοιου κτιριακού όγκου συνιστά πλημμελή διαχείριση κοινωφελούς περιουσίας.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό του Ιδρύματος (ΠΔ της 4ης/5/2023 – ΦΕΚ Β 2956/2023) και τις μετέπειτα ιστορικές συμπληρώσεις, ο πυρήνας του Ιδρύματος είναι η «διαμονή και περίθαλψη» των Κυθηρίων. Το να αφήνεται το παλαιό κτίριο να καταρρέει, την ώρα που θα μπορούσε να στεγάσει κοινωνικές δομές, έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το ίδιο το καταστατικό του.
Η διάσωση, η αποκατάσταση και η επανάχρηση του παλαιού Τριφύλλειου Νοσοκομείου στον Ποταμό είναι επιτακτική ανάγκη. Το κτίριο πρέπει να ξαναβρεί τον κοινωνικό του ρόλο, δικαιώνοντας τις προσπάθειες εκείνων που το έχτισαν και προσφέροντας ξανά πίσω στην κοινωνία των Κυθήρων.
Η εγκατάλειψη του Τριφυλλείου δεν είναι απλώς μια απώλεια τετραγωνικών μέτρων· είναι μια χαμένη ευκαιρία για την τοπική κοινωνία.
An Eteo-Tsirigotis
And for copying
Μεγαλοκονόμος Σταύρος
